در آيه : « فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْواناً » « 1 » آن را در مقابل فضل ، و نيز در آيه : « وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّه وَرِضْوانٌ » « 2 » در مقابل مغفرت ، و در آيه : « بِرَحْمَةٍ مِنْه وَرِضْوانٍ » « 3 » در مقابل رحمت ذكر فرمود . و چه بسا با تدبر و دقت در معناى آنچه كه ما گفتيم ، و دقت در آيه : « رَضِيَ اللَّه عَنْهُمْ . . . » و آيه : « راضِيَةً مَرْضِيَّةً . . . » « 4 » بتوان نكته اى را كه آيه مورد بحث مبهم گذاشته ، كشف نمود ، براى اينكه در آيات نامبرده رضايت را به خود آنان زده ، فرموده ( خدا از ايشان راضى است ) و رضايت از شخص ، غير رضايت از فعل شخص است . در نتيجه برگشت معنا به اين مىشود كه خداى تعالى ايشان را در آنچه مىخواهند از خود نمىراند ، نتيجه اين هم همان معنايى مىشود كه آيه : « لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها - ايشان در بهشت هر چه بخواهند در اختيار دارند » آن را افاده مىكند ، پس در رضوان خدا از انسان ، مشيت مطلقه انسان وجود دارد . از اينجا روشن مىشود اينكه رضوان در اين آيه را در مقابل شهواتى قرار داده ، كه در آيه قبل نام برده بود ، براى اين است كه بفهماند انسان دنياپرست اگر دنيا و مخصوصا مال دنيا را جمع مىكند ، براى اين است كه به خيال خود مشيت مطلقه را به دست آورد ، ساده تر بگويم براى اين جمع مىكند كه هر كارى خواست بتواند بكند ، و قدرتش تا دورترين آرزوهايش توسعه يابد ، ولى امر بر او مشتبه شده ، و نفهميده كه چنين قدرتى و چنين مشيت مطلقه اى جز با رضايت خدا تامين نمىشود ، خدايى كه زمام هر چيز به دست او است . * ( « وَاللَّه بَصِيرٌ بِالْعِبادِ » ) * بعد از آنكه از اين آيه و آيه قبليش به دست آمد كه خدا در دو سرا يعنى هم در دنيا و هم در آخرت وعده نعمتهايى را داده كه مايه تنعم و لذت او است ، و نيز از آنجايى كه اين نعمتها چه خوردنىهايش و چه نوشيدنىها و همسران و ملك و ساير لذائذش هم دنيوى دارد و هم اخروى ، با اين تفاوت كه آنچه دنيايى است مشترك بين كافر و مؤمن است ، و اما اخرويش مختص به مؤمنين است .

--> ( 1 ) سوره مائده آيه 2 . ( 2 ) سوره حديد آيه 20 . ( 3 ) سوره توبه آيه 21 . ( 4 ) سوره فجر آيه 28 . ( 5 ) سوره ق آيه 35 .